Druk UV jest ceniony przede wszystkim za możliwość nanoszenia pełnokolorowej grafiki bezpośrednio na bardzo różne materiały. Szkło, metal, pleksi, tworzywa, drewno czy ceramika mogą zostać zadrukowane bez klasycznego procesu schnięcia, ponieważ atrament jest utwardzany światłem UV niemal natychmiast po naniesieniu. Nie oznacza to jednak, że na każdej powierzchni tusz będzie trzymał się równie dobrze.

Jednym z najczęstszych problemów w druku UV jest sytuacja, w której nadruk wygląda perfekcyjnie bezpośrednio po wyjęciu z drukarki, ale później zaczyna się rysować, odchodzi pod paznokciem, odkleja się razem z taśmą albo odpada po kontakcie z wodą czy detergentem. W takim przypadku problemem nie musi być drukarka ani głowica. Bardzo często chodzi o przygotowanie powierzchni i przyczepność pomiędzy utwardzonym atramentem a podłożem.

Właśnie tutaj pojawia się primer. Jego zadaniem jest stworzenie warstwy pośredniej, która zwiększa adhezję atramentu UV do materiału. Nie jest jednak magicznym płynem rozwiązującym każdy problem. Na nieoczyszczonej powierzchni, niewłaściwie dobranym tworzywie albo materiale pokrytym silikonem nawet bardzo dobry primer może nie pomóc.

W tym poradniku pokazujemy, kiedy primer do druku UV ma sens, jak przygotować szkło, metal i pleksi, jak wykonywać proste testy przyczepności i dlaczego przed dużą serią zawsze warto wykonać próbę na dokładnie tym samym materiale, który będzie używany w produkcji.

Dlaczego tusz UV nie zawsze trzyma się materiału?

Atrament UV nie wsiąka głęboko w większość twardych podłoży. Po naniesieniu i naświetleniu tworzy na powierzchni utwardzoną warstwę polimerową. Aby nadruk był trwały, ta warstwa musi odpowiednio związać się z podłożem.

Na przyczepność wpływa wiele elementów jednocześnie:

• rodzaj materiału,
• skład chemiczny powierzchni,
• energia powierzchniowa,
• obecność tłuszczu,
• kurz i pył,
• środki antyadhezyjne użyte podczas produkcji tworzywa,
• powłoki ochronne,
• sposób przygotowania powierzchni,
• rodzaj atramentu,
• dawka i sposób utwardzania UV,
• temperatura materiału,
• grubość warstwy tuszu,
• zastosowanie białego podkładu i lakieru.

To dlatego dwa elementy, które wizualnie wyglądają prawie identycznie, mogą zachowywać się zupełnie inaczej.

Przykładowo bezbarwna płyta z tworzywa od jednego producenta może drukować się bardzo dobrze bez dodatkowego przygotowania, a podobna płyta od innego dostawcy może wymagać primera. Sama nazwa materiału nie zawsze wystarcza do przewidzenia rezultatu.

Co to jest primer do druku UV?

Primer jest warstwą poprawiającą przyczepność pomiędzy powierzchnią produktu a atramentem UV.

W zależności od systemu może być:

• nakładany ręcznie,
• nanoszony tamponem lub bezpyłową ściereczką,
• natryskiwany,
• nakładany wałkiem,
• drukowany selektywnie przez dodatkowy kanał w specjalnie przystosowanej drukarce.

Po prawidłowej aplikacji tworzy cienką, często bezbarwną warstwę, do której atrament może przywiązać się lepiej niż bezpośrednio do materiału.

Najważniejsze jest jednak dobranie primera do konkretnego podłoża. Preparat przeznaczony do szkła nie musi być właściwy dla polipropylenu, a środek działający na aluminium nie musi sprawdzić się na mosiądzu.

Primer nie zastępuje czyszczenia powierzchni

To jedna z najważniejszych zasad.

Jeżeli na materiale znajduje się tłuszcz, silikon, kurz albo środek po procesie produkcyjnym, primer może po prostu związać się z warstwą zabrudzenia zamiast z właściwą powierzchnią.

Wydruk będzie wtedy odpadał razem z primerem.

Przed drukiem trzeba więc ustalić:

1. czy materiał posiada folię ochronną,
2. czy po jej usunięciu pozostają resztki kleju,
3. czy powierzchnia była dotykana rękami,
4. czy podczas obróbki używano oleju lub smaru,
5. czy tworzywo ma fabryczną powłokę,
6. czy producent przewiduje konkretne przygotowanie przed nadrukiem.

W wielu przypadkach już samo prawidłowe odtłuszczenie znacząco poprawia przyczepność.

Dlaczego odtłuszczanie jest tak ważne?

Na palcach zawsze znajduje się niewielka ilość tłuszczu i wilgoci. Na metalu ślad po dotknięciu może być niemal niewidoczny, ale dla cienkiej warstwy atramentu stanowi realną barierę.

Dlatego po przygotowaniu powierzchni najlepiej nie dotykać obszaru przeznaczonego do druku gołymi rękami.

Szczególnej uwagi wymagają:

• szkło,
• polerowane metale,
• bezbarwna pleksi,
• lakierowane panele,
• tworzywa o bardzo gładkiej powierzchni.

Do czyszczenia należy stosować środek odpowiedni dla danego materiału i procedury druku. Nie każdy rozpuszczalnik jest bezpieczny dla pleksi, lakieru albo powłoki dekoracyjnej.

Czy każdy materiał trzeba primerować?

Nie.

Stosowanie primera „na wszelki wypadek” nie zawsze ma sens. To dodatkowa operacja, dodatkowy koszt i potencjalna zmiana wyglądu powierzchni.

Jeżeli tusz bez primera posiada wystarczającą przyczepność dla zastosowania końcowego, nie ma potrzeby komplikowania procesu.

Primer warto rozważyć przede wszystkim, gdy:

• atrament łatwo schodzi z powierzchni,
• materiał jest bardzo gładki i niechłonny,
• nadruk będzie intensywnie użytkowany,
• produkt będzie czyszczony,
• wystąpi kontakt z wilgocią,
• nadruk musi przejść określony test odporności,
• klient wymaga podwyższonej trwałości.

W instrukcjach profesjonalnych systemów UV jako typowe materiały wymagające sprawdzenia primera pojawiają się między innymi szkło, emalia, akryl wylewany, płytki oraz niektóre metale, takie jak stal nierdzewna czy aluminium.

Druk UV na szkle – dlaczego przyczepność jest trudna?

Szkło jest materiałem bardzo gładkim, nieporowatym i wymagającym. Nadruk UV może wyglądać świetnie, ale bez prawidłowego przygotowania jego odporność mechaniczna bywa niewystarczająca.

Podstawowy proces powinien wyglądać następująco:

1. Dokładne oczyszczenie

Usuń kurz, resztki środków produkcyjnych i tłuszcz.

2. Unikanie ponownego dotykania

Po czyszczeniu chwytaj element za krawędzie albo używaj odpowiednich rękawic.

3. Próba bez primera

Nie zakładaj automatycznie, że jest konieczny. Wykonaj test na konkretnym szkle i atramencie.

4. Primer, jeśli test jest niewystarczający

Nałóż minimalną, równomierną warstwę zgodnie z instrukcją środka.

5. Druk i prawidłowe utwardzenie

Ustawienia lampy muszą być odpowiednie dla atramentu i prędkości druku.

6. Test trwałości

Sprawdź przyczepność po zakończeniu całego procesu.

W przypadku szkła dekoracyjnego warto również ustalić, czy nadruk będzie wykonywany od strony użytkowej, czy od spodniej strony. Druk od spodu przez bezbarwne szkło może chronić warstwę atramentu przed bezpośrednim ścieraniem, ale wymaga odpowiedniego przygotowania pliku i kolejności warstw.

Druk na szkle od spodu – ciekawa alternatywa

Jeżeli grafika ma być oglądana przez szkło, można wydrukować ją w odbiciu lustrzanym na spodniej stronie.

Typowy układ może wyglądać następująco:

szkło → CMYK w odbiciu → biały podkład

Od strony użytkownika widzimy wtedy grafikę przez szkło, a warstwa tuszu znajduje się po drugiej stronie i jest mniej narażona na zarysowania.

Nie rozwiązuje to wszystkich problemów przyczepności, ale w wielu produktach dekoracyjnych może poprawić odporność eksploatacyjną.

Druk UV na metalu – stal, aluminium i powierzchnie lakierowane

„Metal” jest bardzo szerokim pojęciem.

Inaczej zachowuje się:

• surowa stal,
• stal nierdzewna,
• szczotkowane aluminium,
• aluminium anodowane,
• powierzchnia malowana proszkowo,
• blacha ocynkowana,
• mosiądz,
• miedź.

Do tego dochodzą różne rodzaje fabrycznych powłok i zabezpieczeń.

Dlatego nie istnieje jeden primer „do każdego metalu”.

Surowy metal

Najważniejsze jest usunięcie oleju technologicznego. Nowa blacha może wyglądać na czystą, a mimo to posiadać film ochronny niewidoczny gołym okiem.

Aluminium

W zależności od powierzchni druk może mieć bardzo dobrą lub słabą przyczepność. Aluminium anodowane zachowuje się inaczej niż surowe lub lakierowane.

Stal nierdzewna

Jest gładka i chemicznie odporna, dlatego w części zastosowań primer może zdecydowanie poprawić trwałość nadruku.

Metal lakierowany proszkowo

W rzeczywistości atrament nie wiąże się bezpośrednio z metalem, tylko z powłoką lakierniczą. To jej skład decyduje o przyczepności.

Przy zamówieniach seryjnych zawsze warto poprosić klienta o próbki z właściwej partii materiału.

Czy primer działa na miedzi i mosiądzu?

Nie należy zakładać, że primer przeznaczony do aluminium i stali będzie działał równie dobrze na miedzi czy mosiądzu.

Niektóre systemy primerowe wręcz wyraźnie wykluczają takie materiały. Dlatego w przypadku miedzi, mosiądzu i nietypowych stopów konieczny jest indywidualny test i zastosowanie preparatu, którego producent przewiduje takie podłoże.

To dobry przykład pokazujący, dlaczego nie warto budować procesu na zasadzie „primer do metalu”.

Druk UV na pleksi – czy primer jest potrzebny?

Pleksi, czyli PMMA, jest jednym z najpopularniejszych materiałów w reklamie i personalizacji. DANKUR oferuje pleksi do cięcia i grawerowania, dlatego druk UV i obróbka laserowa bardzo dobrze uzupełniają się przy produkcji tabliczek, szyldów, ekspozytorów czy dekoracji.

Przyczepność atramentu do pleksi może być bardzo dobra, ale zależy od rodzaju płyty i atramentu.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• pleksi wylewana lub ekstrudowana,
• kolor,
• struktura powierzchni,
• dodatki technologiczne,
• sposób przechowywania,
• folia zabezpieczająca,
• środek użyty do czyszczenia.

Niektóre profesjonalne systemy UV wskazują akryl wylewany jako materiał, na którym primer może poprawiać przyczepność.

W praktyce najlepsza zasada jest prosta: testuj konkretną płytę.

Uwaga na czyszczenie pleksi

PMMA jest wrażliwe na część rozpuszczalników. Niektóre agresywne środki mogą prowadzić do matowienia albo mikropęknięć naprężeniowych.

Dlatego preparatu używanego rutynowo do odtłuszczania metalu nie należy automatycznie stosować do pleksi.

Najpierw trzeba sprawdzić kompatybilność środka z materiałem.

To szczególnie ważne w przypadku gotowych elementów po obróbce laserowej. W okolicach krawędzi mogą występować naprężenia, a nieodpowiedni rozpuszczalnik może zwiększyć ryzyko spękań.

Druk na czarnej i przezroczystej pleksi – rola białego tuszu

Przy czarnej pleksi kolor CMYK zwykle wymaga białej warstwy podkładowej, aby zachować nasycenie.

Przy bezbarwnej pleksi mamy kilka możliwości:

• CMYK bez bieli dla efektu transparentnego,
• biały pod CMYK dla pełnego koloru,
• CMYK od spodu + biały,
• biały jako osobny element projektu,
• wielowarstwowy druk do efektów dzień/noc.

Każda kolejna warstwa zwiększa całkowitą grubość nadruku. Jeżeli przyczepność pierwszej warstwy do pleksi jest niewystarczająca, późniejsze warstwy nie naprawią problemu.

To właśnie pierwsza warstwa decyduje o tym, czy cały układ utrzyma się na materiale.

Primer ręczny czy drukowany z głowicy?

Oba rozwiązania mają zalety.

Ręczne nakładanie primera

Jest proste i nie wymaga dodatkowego kanału w drukarce.

Zalety:

• można stosować tylko przy trudnych materiałach,
• niski próg wejścia,
• możliwość używania różnych primerów.

Wady:

• dodatkowa praca operatora,
• ryzyko nierównego nałożenia,
• trudniejsza powtarzalność,
• możliwość widocznych smug.

Primer drukowany selektywnie

Niektóre profesjonalne drukarki mogą nanosić dedykowany primer dokładnie w obszarze grafiki.

Zalety:

• powtarzalna ilość,
• brak ręcznego rozprowadzania,
• możliwość pokrycia tylko potrzebnego obszaru,
• mniejszy wpływ na niepokryte części produktu.

Wady:

• dodatkowy kanał i materiał eksploatacyjny,
• konieczność kompatybilnego systemu,
• dodatkowe wymagania serwisowe.

W małych i średnich drukarniach częściej spotykane jest przygotowanie ręczne.

Czy można zastosować za dużo primera?

Tak.

Większa ilość nie oznacza automatycznie większej przyczepności.

Zbyt gruba albo nierównomierna warstwa może:

• pozostawiać smugi,
• zmieniać połysk,
• być widoczna poza grafiką,
• wydłużać proces,
• pogarszać wygląd transparentnych elementów,
• sama stać się słabą warstwą, która będzie odchodzić od materiału.

Primer powinien być stosowany zgodnie z dokumentacją produktu.

Energia powierzchniowa – dlaczego niektóre plastiki są trudne?

Jedną z przyczyn problemów z drukiem na tworzywach jest niska energia powierzchniowa.

W uproszczeniu: kropla atramentu na materiale o dobrej zwilżalności łatwiej się rozprowadza i tworzy odpowiedni kontakt z powierzchnią. Na materiale o niskiej energii może „uciekać” w kroplę i tworzyć słabszą więź.

Szczególnie wymagające mogą być niektóre odmiany:

• polietylenu,
• polipropylenu,
• silikonów,
• tworzyw z dodatkami poślizgowymi.

W takich przypadkach sam primer może być tylko jednym z elementów procesu.

W przemyśle stosuje się również aktywację powierzchni metodami takimi jak plasma, corona czy obróbka płomieniowa. Są to jednak technologie wymagające kontroli procesu i nie powinny być wykonywane przypadkowo.

Czy szlifowanie powierzchni poprawia przyczepność?

Czasami mechaniczne zmatowienie zwiększa powierzchnię kontaktu, ale nie zawsze jest możliwe albo pożądane.

Na dekoracyjnym aluminium, szkle czy przezroczystej pleksi szlifowanie zmieni wygląd produktu.

Dlatego pierwszym wyborem powinno być prawidłowe czyszczenie, właściwy atrament i primer albo aktywacja powierzchni dostosowana do zastosowania.

Wpływ lampy UV na przyczepność

Atrament musi zostać utwardzony w odpowiednim stopniu.

Jeżeli dawka energii jest zbyt mała, powierzchnia może pozostać niedostatecznie utwardzona i mieć gorszą odporność mechaniczną.

Jeżeli proces jest zbyt agresywny, w części systemów może dojść do nadmiernego utwardzenia pierwszej warstwy przed naniesieniem kolejnej, co również może wpływać na przyczepność warstw między sobą.

Dlatego nie należy traktować ustawienia lampy jako prostego parametru „im więcej, tym lepiej”.

Należy korzystać z ustawień dostosowanych do atramentu, podłoża i trybu druku.

Wysokość głowicy też ma znaczenie

Zbyt duża odległość pomiędzy głowicą a produktem pogarsza precyzję położenia kropli. Na nierównym materiale mogą pojawiać się mgiełka, rozmycie i gorsze krawędzie.

Nie jest to bezpośrednio problem adhezji chemicznej, ale może powodować nierówną warstwę i pogorszyć jakość finalnego nadruku.

Przy drukowaniu na przedmiotach należy więc zadbać o:

• stabilne ułożenie,
• właściwy dystans głowicy,
• brak kołysania elementu,
• odpowiednie pozycjonowanie.

Jak sprawdzić przyczepność nadruku UV?

Najprostszy test użytkowy polega na próbie zarysowania po pełnym zakończeniu procesu. Nie jest to metoda laboratoryjna, ale pozwala szybko porównać dwa warianty przygotowania.

Można również wykonać prosty test z taśmą:

1. nadrukuj próbkę,
2. wykonaj kontrolowane nacięcia, jeśli procedura testowa tego wymaga,
3. przyklej zawsze ten sam rodzaj taśmy,
4. dociśnij w powtarzalny sposób,
5. zerwij pod podobnym kątem,
6. porównaj ilość oderwanego atramentu.

Jeżeli wynik ma być podstawą deklarowania parametrów klientowi przemysłowemu, warto zastosować właściwą normę lub uzgodnioną procedurę jakościową. Domowy „test paznokciem” nie zastępuje formalnych badań.

Testuj nie tylko od razu po druku

Dobrym podejściem jest porównanie próbek w różnych momentach i warunkach.

Można przygotować warianty:

• bez primera,
• z primerem,
• z innym przygotowaniem powierzchni,
• z różną warstwą bieli,
• z inną dawką UV.

Następnie sprawdzić je po ustalonym czasie oraz po ekspozycji na warunki podobne do użytkowania końcowego.

Jeżeli produkt będzie regularnie myty, sama próba na suchej próbce niewiele mówi o jego rzeczywistej trwałości.

Najczęstsze błędy przy primerze

Primer na brudną powierzchnię

Najczęstszy błąd. Warstwa wiąże się z zabrudzeniem zamiast z materiałem.

Primer bez testu kompatybilności

Nie każdy środek działa na każdy materiał.

Zbyt gruba warstwa

Może pogorszyć wygląd i powtarzalność.

Dotykanie materiału po przygotowaniu

Tłusty ślad palca potrafi zniszczyć lokalną przyczepność.

Druk przed przygotowaniem primera

Część preparatów wymaga określonego czasu od aplikacji do nadruku.

Zły cleaner

Rozpuszczalnik może uszkodzić powierzchnię lub pozostawić film.

Założenie, że wszystkie partie materiału są identyczne

Dostawca może zmienić technologię produkcji, powłokę albo dodatki.

Jak zbudować powtarzalny proces produkcyjny?

Jeżeli wykonujemy pojedynczą tabliczkę, można pozwolić sobie na więcej eksperymentów.

Przy serii 500 albo 5000 sztuk liczy się powtarzalność.

Warto stworzyć kartę technologiczną zawierającą:

• dokładną nazwę materiału,
• dostawcę,
• sposób czyszczenia,
• rodzaj primera,
• sposób aplikacji,
• czas pomiędzy primerem a drukiem,
• profil/tryb druku,
• ustawienie bieli,
• moc lampy,
• sposób testu jakości.

Dzięki temu kolejna seria nie zaczyna się od ponownego zgadywania parametrów.

Druk UV i pleksi – połączenie z obróbką laserową

W produkcji reklamowej bardzo praktyczny proces wygląda następująco:

1. przygotowanie grafiki,
2. druk UV na płycie,
3. cięcie lub obróbka elementu,
4. montaż.

W zależności od projektu kolejność druku i cięcia może być odwrócona.

Dzięki połączeniu drukarki UV oraz plotera CO₂ można produkować między innymi:

• tabliczki,
• szyldy,
• numerację,
• identyfikatory,
• ekspozytory,
• statuetki,
• elementy POS,
• dekoracje.

Jeżeli produkt ma być wycinany po zadruku, warto sprawdzić wpływ procesu cięcia i późniejszego czyszczenia na nadruk.

Czy lakier UV poprawia słabą przyczepność?

Lakier może zwiększać odporność powierzchni na część zarysowań, ale nie naprawi słabego połączenia atramentu z podłożem.

Jeżeli pierwsza warstwa odpada od szkła, dodanie lakieru na górze spowoduje tylko, że wszystkie warstwy odejdą razem.

Najpierw trzeba uzyskać prawidłową adhezję do materiału.

Dopiero później warto stosować lakier UV jako element wykończenia albo dodatkowej ochrony.

Czy biały podkład wpływa na przyczepność?

Tak, ponieważ to często właśnie biały atrament jest pierwszą warstwą stykającą się z podłożem.

Jeżeli jego chemia albo parametry utwardzenia są źle dobrane, cały nadruk może odchodzić niezależnie od tego, jak dobrze wygląda CMYK.

Dlatego testując czarny lub przezroczysty materiał, należy sprawdzać dokładnie taki układ warstw, jaki zostanie użyty w produkcji.

Test CMYK bez bieli nie jest wystarczający, jeżeli finalny produkt będzie drukowany jako White + CMYK + Varnish.

Kiedy primer zdecydowanie warto przetestować?

Szczególnie w następujących sytuacjach:

• nadruk na szkle użytkowym,
• stal nierdzewna,
• gładkie aluminium,
• lakierowane elementy przemysłowe,
• wybrane odmiany pleksi,
• tworzywa o słabej zwilżalności,
• produkt często dotykany,
• element czyszczony detergentami,
• tabliczka pracująca na zewnątrz,
• produkt wymagający określonego testu jakości.

Słowo kluczowe to przetestować, a nie automatycznie zastosować.

FAQ – primer i przyczepność druku UV

Co to jest primer do druku UV?

To preparat tworzący warstwę pośrednią pomiędzy materiałem a atramentem, której zadaniem jest poprawienie przyczepności nadruku.

Czy primer jest potrzebny na szkle?

Bardzo często warto go przetestować, ponieważ szkło jest gładkim i wymagającym podłożem. Wiele zależy jednak od atramentu, rodzaju szkła i wymagań dotyczących trwałości.

Czy trzeba stosować primer na pleksi?

Nie zawsze. Część płyt drukuje się bardzo dobrze bez primera, inne wymagają dodatkowego przygotowania. Najlepiej wykonać test konkretnej partii materiału.

Czy primer działa na każdym metalu?

Nie. Preparaty mają określoną kompatybilność. Środek skuteczny na aluminium i stali nierdzewnej nie musi działać na miedzi lub mosiądzu.

Jak odtłuścić materiał przed drukiem UV?

Należy użyć środka bezpiecznego dla konkretnego materiału i zgodnego z procesem producenta. Po odtłuszczeniu nie należy dotykać obszaru druku gołymi rękami.

Dlaczego nadruk schodzi razem z taśmą?

Najczęściej wskazuje to na niewystarczającą przyczepność jednej z warstw. Trzeba ustalić, czy problem występuje pomiędzy materiałem a tuszem, czy pomiędzy kolejnymi warstwami atramentu.

Czy lakier UV może zastąpić primer?

Nie. Lakier znajduje się na wierzchu nadruku i nie poprawia połączenia pierwszej warstwy z podłożem.

Czy zbyt mocna lampa UV może pogorszyć nadruk?

Parametry utwardzania powinny być dobrane do systemu. Zarówno niedostateczne, jak i nieprawidłowo ustawione utwardzanie może prowadzić do problemów z właściwościami warstwy.

Czy można drukować na powierzchni lakierowanej proszkowo?

Tak, ale przyczepność zależy wtedy przede wszystkim od konkretnego lakieru proszkowego i jego powierzchni. Należy wykonać próbę.

Jak sprawdzić, czy primer jest potrzebny przed dużym zamówieniem?

Przygotuj kilka identycznych próbek: bez primera i z primerem, a następnie porównaj przyczepność oraz odporność w warunkach zbliżonych do użytkowania końcowego.

Podsumowanie

Dobra przyczepność druku UV zaczyna się na długo przed wciśnięciem przycisku „Print”. Najpierw trzeba poznać materiał, usunąć zabrudzenia i upewnić się, że powierzchnia jest odpowiednia dla zastosowanego atramentu.

Primer jest bardzo skutecznym narzędziem, ale nie powinien być traktowany jako uniwersalne lekarstwo. Jego skuteczność zależy od chemii materiału, sposobu aplikacji, utwardzenia i całego układu warstw.

Na szkle, stali nierdzewnej, aluminium czy części odmian pleksi warto przygotować serię testową przed rozpoczęciem dużej produkcji. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której kilkaset perfekcyjnie wyglądających elementów po kilku dniach nie spełnia wymagań trwałości.

Jeżeli planujesz produkcję na różnych sztywnych materiałach, zobacz drukarki UV DANKUR. Połączenie odpowiedniej maszyny, tuszu i procesu przygotowania powierzchni jest znacznie ważniejsze niż samo hasło „drukuje na wszystkim”.